اجزا يك طراحي آموزشي مناسب :

1_ تعيين اهداف آموزشي ( هدف كلي _ هدف هاي رفتاري )

2_ تحليل آموزشي ( تعيين فعاليتهاي آموزش دهنده يا واكنش هاي فراگير است )

3_ گزينش

4_ تعيين شيوه هاي انتقال مفاهيم آموزشي

5_ تعيين رسانه هاي آموزشي

6_ تعيين نظام ارزشيابي آموزشي

فايده طراحي آموزشي چيست ؟

_ هدفهاي آموزشي به طور دقيق و واضح مشخص ميشود

_ انتظارات مدرسين از دانش آموزان مشخص ميشود .

_ فعاليتهايي كه بايد به طور منظم انجام شود مشخص ميشود .

_ شيوه تدريس و رسانه آموزشي متناسب با هدف برنامه تعيين ميشود

_محتواي آموزشي استاندارد ميشود .

_ تكليف فراگير مشخص ميشود و او ميداند از او چه انتظاري ميرود 0

_ روشهاي ارزشيابي برنامه مشخص ميشود .

_ سنجش ميزان موفقيت و پيشرفت تحصيلي واقعي تر ميشود .

آموزش زنجيره يا فرايندي است كه هدف آن ايجاد تغييرات لازم دررفتار فراگيران است0

اين فرايند 6 مرحله دارد :

1_ تعيين اهداف آموزشي

هدفهاي كلي درس هدفهاي رفتاري

2 _ تعيين فعاليتهاي آموزشي

3_ گزينش محتوي درس

4 _ تعيين شيوهاي آموزشي

5 _ تعيين رسانه هاي آموزشي

6- تعيين نظام ارزشيابي آموزشي

اجراي تدريس

اجراي ارزشيابي آموزشي

تعيين اهداف آموزشي :

هدف كلي : نتايجي است كه بعد از آموزش بايد عايد فراگيران شود 0

افعال و عبارات استفاده شده براي بيان اهداف كلي ، ( subgective ) ( غير رفتاري است ) و قابل مشاهده و اندازه گيري نيست 0

مثال : فراگيران در پايان جلسه بايد اهميت طراحي آموزشي را بفهمند ( فهميدن قابل اندازه گيري نيست )

هدفهاي ويژه رفتاري :

عبارت است از اعمال ، حركات و آثاري هستند كه بايد از فراگيران بروز كند تا معلوم شود كه موضوع مورد آموزش آموخته شده است 0افعال و عبارات ( obgecyive ) استفاده ميشود 0

مثال : فراگيران بتوانند محتواي درسي مناسب را بنويسند 0

فراگيران بتوانند شيوه آموزشي مناسب را انتخاب نمايند 0

نحوه تدوين اهداف رفتاري :

الف : رفتاري را كه از فراگير انتظار داريم بدقت مشخص كنيم و به او بشناسيم 0

ب- شرايطي كه رفتارمورد نظر در آن شرايط بايد عينيت يابد تعريف كنيم و فراهم سازيم و به آموزش گيرنده بشناسانيم 0

ج- معياري را كه نشانه تحقق هدف رفتاري مورد نظر مدرس است را از قبل تعيين و مشخص كنيم و به آموزش گيرنده هم بشناسانيم 0

حيطه هاي سه گانه تعيين اهداف رفتاري :

هدف هاي ويژه رفتاري مي بايست در سه حيطه تعيين شود : حيطه دانش ( داشتن مهارت هاي ذهني )– حيطه عاطفي ( احساسات و نگر شها ) – حيطه رواني حركتي

حيطه دانش ( داشتن مهارت هاي ذهني ) :

شامل آن دسته از اهداف آموزشي است كه مستلزم حفظ كردن ، ياد آوري ، بازشناسي آموخته ها مي باشد 0آموزش هاي حيطه شناختي مي تواند به پيدايش توانايي ها و مهارتهاي ذهني منتهي شود 0

اين حيطه شامل 6 مرحله مي باشد :

1- دانش (آگاهي ، معلومات ، حفظيات ) : رفتارهاي كه با به خاطر سپردن و يادآوري مطالب آموزشي همراه هستند 0مثل : داشتن انواع اطلاعات تئوريك

2- فهميدن: باعث معني دارشدن و رضايت بخش شدن يادگيري ميشود 0 در اين مرحله فراگير از دانش خود ، استفاده كاري يا عملي مي برد 0مثلا ميتواند اطلاعات زيج حياتي را تفسير كند 0

افعالي كه در اين مرحله ميتواند بكار برود شامل : مثال زدن – حل كردن – توجه كردن – توضيح دادن – تشريح كردن

3- كاربرد : در سطحي پيچيده تر است 0 فراگيردر شرايط خاصي مطالب قبلي را كه دانسته و فهميده بكار ميگيرد و بدون كمك ديگران آن را عملي ميسازد 0 مثلا ميداند در شرايط اپيدمي يك بيماري چه بايد بكند ؟

نمونه افعالي كه در اين مرحله ميتواند به كار برد شامل : محاسبه كردن – نمايش دادن – پيش بيني كردن – توليد كردن

4- تجزيه و تحليل : مطالب آموزشي را به اجزائ آن تقسيم نموده و به تحليل روابط بين اجزا ميپردازد 0

به طور مثال فراگير بر مبناي آموخته هاي خود ميتواند ، آسيب پذيرترين گروه جامعه را تعيين كند 0

افعال استفاده شده در اين مرحله عبارت است از : اثبات كردن – با نمودار نشان دادن

5- تركيب : ( خلاقيت ) : توانايي اتصال اجزا و ايجاد يك ساخت جديد

مثلا : توانايي صحبت كردن در مورد مطلب آموخته شده در قبل براي يك گروه - نوشتن مقاله پژوهشي

افعالي كه استفاده ميشود عبارت است از : سخنراني كردن – داستانسرايي كردن

6- قضاوت يا ارزشيابي : بالاترين حد يادگيري در حيطه شناختي – به معني توان قضاوت در مورد پديده ها –

شخص به اتكا مراحل قبل يادگيري خود به نقد وبررسي يك پديده مي نشيند – اظهار نظر ميكند و نظرات ديگران را رد يا تاييد ميكند 0

مراحل 6 گانه فوق را ميتوان در سه عبارت خلاصه نمود : به خاطر آوردن –فهميدن –حل مشكل

حيطه عاطفي : ( ارتباطي –نگرشي ) :

نگرش عبارت است ار رفتاري كه بيان كننده احساس يا اعتقاد باشد – احساس و اعتقاد دونفر كه دانش يكساني دارند ، نسبت آگاهي هايشان ميتواند يكسان نباشد 0

حيطه عاطفي از علاقه و احساس كه در اثر آموختن ايجاد ميشود حكايت مي كنند رابطه دانش ، عاطفه مثل رابط علم و ايمان است 0

حيطه عاطفي 5 سطح دارد :

1- توجه : ( علاقمندي –آمادگي براي يادگيري ) – در اين مرحله فراگير توجه مي كند – سوال مي پرسد 0

2- واكنش ( پاسخ دادن) : علاوه بر توجه ، در بحث شركت ميكند – فعالانه پاسخ ميدهد – داوطلب انجام كاري ميشود

3- ارزش گذاري : فراگير براي يادگيري و پيشرفت ارزش قائل ميشود 0 فراتر از جزوه را مطالعه ميكند ، پيشنهاد جديد در زمينه تدريس ميدهد

4- تدوين : ( سازمانبندي ) : ارزش هاي مختلف را كه به آن اعتقاد دارد در هم ادغام ميكند و بين آنها رده بندي ميكند 0براي ارزشهاي مختلف آموخته شده سلسله مراتب قائل ميشود .

5- دروني شدن ارزشها : : عالي ترين سطح يادگيري است 0 ارزشها براي مدت طولاني در وي تثبيت ميشود 0و اين ارزشها موجب هدايت رفتار ميشود 0

در عالي ترين سطح 0 فرد احساس ميكند متعهد است راهي را كه خود انتخاب كرده به ديگران منتقل كند0

حيطه رواني –حركتي ( مهارتهاي عملي ) :

اهداف يادگيري عبارت است از ايجاد و تكميل يك مهارت عملي خاص ( مهارت در فكرو در حركت )

فراگير بايد كار خاصي رابا سرعت خاصي در زمان خاصي با ويژگيهاي مشخص انجام دهد .

اين حيطه داراي 5 سطح است :

1- آمادگي و تقليد : مشاهده عمل و تقليد آن

2- اجراي مستقل : انجام عمل بدون كمك گرفتن از ديگران

3- سرعت و دقت عمل : انجام صحيح عمل با دقت و ظرافت كار و سرعت مناسب

4- هماهنگي حركات : آميختن بيش از يك مهارت و انجام هماهنگ حركات

5- عادي شدن فعاليت : انجام عمل به صورت خودكار

مثال ياد گيري رانندگي توسط فرا گير مي تواند گويا باشد . فرد در ابتدا به نحوه رانندگي نگاه كرده ، تقليد مي كند ، سپس بدون دخالت ديگران ماشين را به راه مي اندازد ، سپس مهارت پيدا كرده و اين كار را سريع انجام ميدهد ، د رمرحله بعد مي تواند همزمان با رانندگي كار ديگري نظري صحبت كردن را انجام دهد و د رمرحله نهائي تمام كار هائي كه براي رانندگي لازم است به طور خود كار و غير ارادي انجام ميدهد .

2- تعيين فعاليتهاي آموزشي :

پس از تعيين اهداف ، مي بايست فعاليتهاي معلم در كلاس و در كنش ها و فعاليتهايي را كه بايد دانش آموزان نشان بدهند پيش بيني و معين شود 0 در حقيقت سناريوي آموزشي نوشته ميشود – حركات دو طرف( معلم و فراگير ) – سوالاتي كه در زمان خاصي مي بايست پرسيده شود و كارهايي كه در زمان مشخص مي بايست از طرف معلم يا فراگيرانجام شود طراحي ميگردد 0

3-گزينش محتواي درسي :

اصول ، متون و مفاهيمي كه به فراگير ارائه ميشود تا به هدف هاي آموزشي برسد 0

اهداف رفتاري و فعاليتهاي آموزشي راهنماي گزينش نوع محتواست 0 مربي فقط قسمتهايي از مطالب درسي را كه دقيقادر رابطه با اهداف آموزشي به ويژه اهداف رفتاري است را مي بايست عرضه نمايد 0

محتواي آموزشي مي بايست براي فراگير قابل فهم است –مطالب از ساده به پيچيده حركت كند –از نظر علمي صحيح باشد 0

1- تعيين شيوه هاي انتقال محتوي آموزشي :

انتخاب يك شيوه به ماهيت مطلب آموزشي ، ويژگيهاي فراگير ، شرايط و امكانات آموزشي بستگي دارد . برخي ا ز انواع اين شيوه ها عبارت است از : سخنراني ، پرسش و پاسخ ، بحث گروهي ، تجربه نمايشي ، آزمايش ، گردش علمي

2- تعيين رسانه هاي آموزشي :

رسانه آموزش وسيله أي است كه سبب ارتباط بين پيام دهنده و فراگير مي شود . رسانه باعث ايجاد شرايط مناسب براي ياد گيري مي شود . از انواع رسانه ها مي توان از كتاب ، مجله ، تصوير ، نقشه ، وسايل معاينه باليني ، تخته سياه ، قلم ، ماژيك ، فيلم ، نوار ، تلويزيون … نام برد .

ضوابط كلي گزينش يك رسانه:

توانائي جلب توجه فراگير را داشته باشد . توانائي حفظ توجه فراگيران را تا پايان جلسه را داشته باشد . قابليت حمل و نقل و در دسترس بودن را داشته باشد . قابليت تجديد استفاده را داشته باشد . ( به طور مثال كتاب بيشترين قابليت استفاده مجدد را دارد . ) و اقتصادي باشد .

3- تعيين نظام ارزشيابي آموزشي :

اگر هدف آموزش ايجاد تغييرات مطلوب در رفتار ياد گيرندگان باشد پس هدف از ارزشيابي هم سنجش ميزان تغييرات حاصله در رفتار فراگيران است . پس سنجش رفتار فراگيران ، بهترين شاخص براي تعيين كيفيت آموزش مي باشد .

براي داشتن يك ارزشيابي صحيح مي بايست اهداف ارزشيابي تعيين شده باشد . ابزار جمع آوري اطلاعات لازم پيش ببيني شده باشد . تحليل و تفسير اطلاعات و استفاده از نتايج به منظور بهبود كيفيت آموزش پيش بيني شده باشد .

اهداف آموزشي مي بايست روشن و شفاف باشد . سوالات مطرح شده ، پاسخ هاي كوتاه و معيني داشته باشد . و اين سوالات سخت يا ذهني نباشد .

طرح درس:

برنامه ريزي و سازمان دادن به مجموعه فعاليتهائي كه توسط معلم در رابطه با هدف هاي آموزشي ، محتوي درس ، شيوه هاي انتقال مفاهيم ، و ارزشيابي دانش آموزان براي يك زمان مشخص تدوين مي گردد .

منابع :

احديان محمد- تكنولوژي آموزشي -نشر آبيژ- چاپ سوم- 1381

جزوه آموزش اثر بخش در بهداشت – معاونت بهداشتي دانشگاه علوم پزشكي جندي شاپور اهواز – سال 1382