سالیانی پیش، جملهای از بزرگی در ذهنم نقش بست. از همان روز تا کنون، همواره آن جمله را در خاطرم دارم و میکوشم تا در مواجهه با موقعیتهای مختلف، فراموشش نکنم. آن جمله این است:
فرصتها در قلک زمان موجودند. آنها را نمیتوان خرید و یا پسانداز کرد اما آنها را میتوان خوب خرج کرد.
اکنون شما که خود را برای ورود به دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی مهیا میکنید و عنوان داوطلب آزمون سراسری را بر شانه دارید، در آستانهی یکی از همین فرصتها که فقط میتوانید در نحوهی خرجکردن آن نقش داشته باشید، قرار دارید. در این نوشتار میکوشم تا اهمیت این فرصت را برای شما باز کنم. اطمینان دارم با درک اهمیت این فرصت، در مورد نحوهی خوب خرج کردنش، خودتان میتوانید تصمیم بگیرید. اگرچه اطمینان دارم در همین مجموعه، اساتید و عزیزان مشاور، راهکارهایی را برای شما مشخص کردهاند.
حدود 9 ماه از نخستین روزهایی که اغلب شما آمادهسازی خود را برای شرکت در ماراتن آزمون سراسری آغاز کردید، میگذرد. روزهایی که اگرچه حتماً توأم با فراز و نشیب بودهاند، اما نتایج گرانبهایی را به شما هدیه کردهاند. یکی از این نتایج، سرعت زیادی است که در گذر زمان وجود دارد. اغلب شما میاندیشید که این فرصت گذشت و بسیاری از کارها و فعالیتها باقی مانده است و یا لااقل آنگونه که دلتان میخواسته، انجام ندادهاید.
اما باید به شما مژده داد که تقریباً از همین روزها حدود 6 ماه فرصت دارید تا خودتان را برای آزمون سراسری آماده کنید. شگفتزده شدید و تعجب کردید؟ لابد در اولین لحظه فکر کردید که نمیدانم آزمون سراسری 10 تا 12 تیرماه 89 برگزار میشود و این به معنی فرصتی است که فقط اندکی از سه ماه بیشتر است. یا شاید فکر کردید که تاریخ آزمون جابهجا شده و قرار است مثلاً در شهریور برگزار شود. شاید افکار متفاوت دیگری هم به ذهنتان آماده باشد. اما واقعیت چیز دیگری است.
همیشه اعداد و ارقام، مطالب را بهتر و واضحتر نشان میدهند. پس اجازه دهید قدری از دریچهی اعداد به موضوع نگاه کنیم.
شما از نیمهی تیر تا همین روزها که تقریباً نیمههای اسفند است، بخشی از زمان خود را صرف رفتن به مدرسه و آموزشگاه کردهاید. اگرچه
در همان ساعات، آموزش و یادگیری در حال انجام بوده است، اما فرصت واقعی
مطالعاتی شما (فرصتی که در آن خودتان مطالعه کنید و به درک و تفهیم دقیق
مطلب بپردازید.) به ساعات پس از کلاس و حداکثر به حدود 5 ساعت خلاصه میشده است. یعنی یک حساب سرانگشتی ساده نشان میدهد که اگر از فرصتهای موجودتان در ایام مدرسه خوب استفاده کرده باشید، در بهترین حالت حدود 35 تا 40 ساعت در هفته مطالعه کردهاید. به عبارت سادهتر، در مدت گذشته، حدود 1260 تا 1440 ساعت مطالعه انجام دادهاید.
نکتهی نخست اینکه، هنوز تا شروع زمان ویژهای که از آن صحبت میکنیم، دو هفته باقی است و از آن پس هم تا رسیدن به فضای آزمون سراسری، 13 هفته پیش روی خواهیم داشت.
نکتهی دوم که به دلیل پایان یافتن کلاسهای درس، اکثر ساعات روزانهی شما به صورت آزاد و در اختیار است و البته به صورت طبیعی، دو برابر زمانهای فعلی امکان صرف وقت مطالعاتی خواهید داشت. با این حساب، 980 ساعت زمان باقیماندهی شما تا رسیدن به فضای آزمون سراسری است و این یعنی فرصتی معادل 6 ماه (24 هفته) با وضعیتی که هماکنون در آن به سر میبرید.
جمعبندی دو نکته اینکه، اگر فرصت پیشرو را قدر بدانید و از آن استفاده کنید، میتوانید در وضعیت خود تغییری شگفتآور ایجاد کنید. تغییری که حتماً برایتان خوشآیند و دلخواه خواهد بود.
از این مقدمهی طولانی بگذریم. فقط یادتان باشد که مقدمهی استفاده از فرصتی که برایتان تشریح کردم، همین ایامی است که از آن به دوران طلایی تعطیلات نوروزی یاد میکنیم.
گام اول: اهمیت تعطیلات
1- به دست آوردن فرصت طلایی: اوقاتی که برای لحظهلحظهاش خودتان میتوانید تصمیم بگیرید و برنامهریزی کنید. البته یادتان باشد که این برنامهریزی باید مشخصات یک برنامهریزی قابل اجرا را داشته باشد. نه آن قدر باز که خودتان احساس کسالت کنید و نه آنقدر فشرده که در همان یکی دو روز نخست، عطای برنامه را به لقایش بخشیده و از اجرای آن صرفنظر کنید.
2- آزاد شدن از قید و بندهای مدرسه: برخی فکر میکنند وقتی مدرسه نمیروند یعنی اینکه میتوانند استراحت بیشتر داشته باشند و تا ساعتها بخوابند. در حالی که یک داوطلب کوشا، تفاوت بین حضور در مدرسه با دنبالکردن کار مطالعاتی در منزل را در استراحت بیشترجستوجو نمیکند، بلکه در این میبیند که تقیدات انضباطی مدرسه را ندارد و در حقیقت به دور از تنشهای رایج در مدرسه، فعالیتهای مطالعاتی را دنبال خواهد کرد.
تنظیم وقت، زمان استراحت، نوع لباس و سایر مواردی که در مدرسه در اختیار شما نیست و برای شما قید و بند ایجاد میکند، مواردی هستند که در ایام تعطیلات کاملاً در اختیار شماست و خودتان در مورد آنها تصمیم میگیرید.
3- هماهنگی بیش تر و کنترل بهتر در بازدیدها و مهمانیها و سفرها: چون تمام زمانی که دارید در اختیار شماست، بهتر و راحتتر میتوانید خود را و نیز دید و بازدیدها و میهمانیها و احیاناً سفرهایی
را که ممکن است در پیش داشته باشید با یکدیگر هماهنگ کنید. در حالی که اگر
این زمان را در اختیار نداشتید، تمام این موارد برای شما تبدیل به بهانهای اضطرابآمیز میشد.
4- بهتر شدن وضعیت آب و هوا، برای مطالعهکردن در فضای آزاد: هوا بسیار لطیف میشود. این لطافت به همراه ورزش، گاه و بیگاه نسیم بهاری مناسبترین و دلنشینترین فضا و موقعیت را ایجاد میکند تا از فضای بستهی اتاق و ساختمان خارج شوید و جسم و دل و روح را به فضای باز و طبیعت بسپارید و آنگاه مطالعه در فضای باز و تأثیر آب و هوای پر از نشاط بهاری را بر میزان مطالعه و سطح یادگیری، تجربه کنید.
5- زندهشدن دل و جان به همراهی بیداری طبیعت: همانگونه که روزهای آغازین فصل بهار، فرصتی شگفتانگیز برای درختان و تمام طبیعت است که رویشی تازه را آغاز کنند. این فرصت برای شما نیز فراهم است که ذهن و فکر و روح خود را در مسیر همین رویش قرار دهید و همزمان با تمام طبیعت به شکوفایی برسید.
گام دوم: خانهتکانی
آمادگی برای تعطیلات فروردین برای خانوادهها از مدتها قبل و در قالب خانهتکانی آغاز میشود. اگرچه شما فرصت زیادی ندارید تا آماده شوید، ولی حتماً نیاز به خانهتکانی دارید. مراحل خانهتکانی شما که قطعاً باید درسی و ذهنی باشد به صورت زیر است.
1- مرتبکردن اوضاع و احوال درسی: قبل از فرا رسیدن ایام تعطیلات، درسها و سرفصلهایی را که تا کنون مطالعه کردهاید، بررسی کنید. نیمنگاهی هم به حجم کلی کارهایی که باید انجام میدادید، بیاندازید. این بررسی و نیمنگاه باعث میشود:
الف) نسبت به آموختههای خود اعتماد و اطمینان بیشتری کسب کنید.
ب) آموختهها را بر اساس میزان تسلط و نیاز تکمیلی هر کدام، دستهبندی کنید.
ج) اولویتهای کاری و مطالعاتی خود را مشخص کنید.
د) حجم کارهایی را باید انجام دهید، بررسی، مرتبسازی و دستبندی کنید.
این نکات باعث میشوند که فعالیتهای علمی شما دستهبندی و ساماندهی خوبی پیدا کنید.
2- بیرون ریختن افکار اضافی و مزاحم از ذهن: همیشه در خانهتکانی، لوازم و اسبابی برای دور ریختن وجود دارد. لوازمی که نه فقط فضا را اشغال کردهاند بلکه امکان استفادهی مفید از سایر امکانات را هم از ما میگیرند. این لوازم دور ریختنی ذهن شما چه چیزهایی هستند؟ اگر به اغلب افکاری که در طول روز ذهن شما را به خود مشغول میکند دقیق شوید، خواهید دید که این افکار یا تأسف از گذشته است و یا نگرانی نسبت به آینده؛ در حالی که زمانی که در آن به سر میبرید، یعنی زمان حال، در آستانهی تلف شدن و از دست رفتن است. یکی از مهمترین کارهایی که در آستانهی تعطیلات فروردین و با هدف استفادهی مفید از زمانتان باید انجام دهید، دور ریختن تأسفهایی است که نسبت به گذشته دارید و نیز نگرانیهایی که پیرامون آینده، ذهن شما را اشغال کرده است.
3- گردگیری داشتههای درسی و تمیز کردن چشمها در نگاه به مطالب جدید: درسها و موضوعات گذشته را خوب بررسی کنید. نکاتی که آنها را خوب نیاموختهاید و یا آموختههای شما در مورد آنها دارای اشکالاتی است، باید تعیین شوند و ماهیت آموختههای شما برایتان شفاف و روشن بشود. ضمناً یادتان باشد که مطالب جدید را به آموختههای قبلی گره نزنید. فکر نکنید برای آموختن درسها و موضوعات جدید، الزاماً مطالب گذشته را کامل و دقیق بدانید. این نوع تفکر باعث میشود تمام وقت خود را فقط روی یک دسته از موضوعات صرف کنید. بکوشید نگاهتان
به مطالب جدید، نگاهی تازه و نو باشد. البته ممکن است برخی موضوعات واقعاً
با هم ارتباط داشته باشند و تا موضوع قبلی را خوب نیاموخته باشید، آموختن
موضوع جدید امکانپذیر نباشد. نخست بدانید تعداد این موضوعات زیاد نیستند و در مرحلهی بعد باید دو موضوع را با هم مطالعه کنید. در این صورت روی موضوع نخست، سرعت و روی موضوع بعدی، تأمل شما بیشتر خواهد شد.
4- منظم کردن انبار حافظه: تمام خانهها، انباری دارند و ناگفته همه میدانند که این انباری، جای نگهداری لوازم اضافی است. بنابراین مرتبکردن آن چندان اهمیتی ندارد. البته طبیعی است که اگر همین انباری مرتب باشد، لوازم بیشتری را میتوان در آن جا داد. اما ذهن انسان با انباری خانهها یک تفاوت اساسی دارد. چنان که گفتیم، انباری خانهها جای نگهداری لوازم اضافی است ولی انباری ذهن جای نگهداری موضوعات، نکات و مباحثی است که به آنها نیاز داریم و از آنها استفاده میکنیم. بنابراین مرتب بودن ذهن اهمیت ویژهای دارد. بکوشید ذهنتان را مرتب کنید. افکار مشوش و پراکنده را از خود دور کنید. سعی کنید آموختههای خود را در ذهن، پوشهبندی شده و منظم کنید.
5- آمادهسازی اتاق و میز مطالعه: یادتان باشد که بههم ریختگی محیط، در آشفتگی ذهنی و طبیعتاً نامنظم کردن تلاش علمی شما اثر مستقیم دارد. پس برای اینکه از این آشفتگی دور باشید، اتاق خود را مرتب کنید و میز مطالعه را برای استفادهی مطالعاتی آماده کنید. لازم نیست تمام کتابها، دفاتر، جزوات و یادداشتها همزمان با هم در معرض دیدتان و روی میز شما وجود داشته باشند. میز مطالعه، انبار و قفسهی نگهداری آن ها نیست. میز مطالعه، فضای اختصاصی مطالعه است. اگر محیط میزتان به کتاب، دفتر، جزوه و یادداشتی اختصاصی داشته باشد که میخواهید مطالعه کنید، تمرکز کافی پیدا خواهید کرد. پس اتاق خود را مرتب کنید و میزتان را هم برای مطالعهی یک عنوان آماده کنید.
یادتان باشد که تغییر چیدمان و فضاسازی جدید، در ایجاد روحیه، بسیار مؤثر است. پس اتاق و میزتان را اندکی بچرخانید. اثر این تغییر برای شما شگفتآور خواهد بود.
گام سوم: عملکرد
اگرچه در این نوشته، قصد پرداختن به کارهایی که باید انجام دهید را ندارم اما برای اینکه اصل گفتار رها شده و ناقص نماند، فهرست برخی از کارهایی را که لازم است انجام دهید، ذکر میکنم.
1- رفع خستگی و تجدید قوا را فراموش نکنید.
2- محدودیت و اهمیت وقت را از یاد نبرید.
3- نحستین گام مهم، جبران عقبماندگیهای درسی است.
4- اگر عقبماندگی درسی ندارید، مرور آموختههای قبلی وظیفهی اصلی شماست.
5- دروس خواندنی را کامل کنید و در دروس تحلیلی، پس از مرور کوتاه یاداشتهایتان به تستزنی بپردازید.
6- در صورت مساعد بودن شرایط و موقعیت، انجام یک مسافرت کوتاه 2 یا 3 روزه برای تجدید قوا مناسب است. یادتان باشدکه مسافرت غیرضروری، فعالیتها را دچار اختلال خواهد کرد.
7- انجام استراحت کوتاهمدت، باعث تقویت عملکرد شما خواهد شد.
8- انجام ورزشهای روزانهی سبک، امکان استفاده از هوای بهاری را بیشتر میکند. افزایش طراوت و شادابی روحی و جسمی توان ذهنی را بالا میبرد.
9- یادتان باشد که برخی فعالیتهای ذهنی، منافاتی با نرمشهای سبک ندارند. مثلاً میتوان حفظ لغت را توأم با حرکات نرمشی انجام داد.
10- دید و بازدیدها حتماً تأثیر مثبت دارند اما مشروط بر آنکه، برنامهریزی شده و تحت کنترل برنامهای باشند.
